A. Dawne zbiory Schaffgotschów:

     H.A. Schaffgotsch
       Johana Anton Schaffgotsch, olej, płótno, wymiary 80x60 cm autor: Wiktor Staszak 2012 r.
 
Hrabia Johann Anton Schaffgotsch w 1738 roku spisał dyspozycje dotyczące jego majątku. Dobra Chojnik jako fideikomis (utworzony w 1733 roku), miały być niepodzielne i dziedziczone przez jego najstarszego syna, wnuka itp. Zaliczono do nich także księgozbiór (bibliotekę) oraz pozostałe zbiory Schaffgotschów, które dzięki temu mogły być wyłącznie powiększane i wzbogacane.

„Ponadto poprzez niniejszą fundację dotyczącą perptum majątku Chojnik i znajdującej się w Sobieszowie, urządzonej niemałym kosztem biblioteki, wraz ze wszystkim orężem, dziełami sztuki, medalionami (poza spisanymi na odrębnych kartach, gdzie postanowiono, do których dzieci należą), artefaktami, zbrojami i rarytasami, winna ona pozostać po mojej śmierci w tym samym miejscu, a wyznaczeni w moim testamencie panowie egzekutorzy przeprowadzić winni dokładne spisy, o ile takowe nie znajdą się w moich odrębnych zapisach; i umieścić je w hrabiowskim archiwum, bezpiecznie i poza zasięgiem wszelkich niebezpieczeństw, związanych z wojnami etc. i nic nie może być z tego zasobu odjęte”

Zapis ten, mimo wielu "zakrętów dziejowych" był respektowany przez ponad 200 lat. Niestety po 1945 roku wszytko się zmieniło, zbiory zostały rozdzielone i rozproszone, a Schaffgotschianum – "Skarbiec Śląska" przestał istnieć.
 
Druk reklamowy z lat 20. XX w.
Druk reklamowy Biblioteki Schaffgotschów z lat 20. XX wieku (tłumaczenie Tomasz Pryll)
 

B. Dzisiaj większość najcenniejszych zbiorów Schaffgotschów znajduje się w:

I. Muzeach (wybór najważniejszych):

1. Muzeum Narodowym w Warszawie kilka obiektów, m.in.: portrety Schaffgotschów na płótnie; dwa starodruki (komentarz do Koranu z 2 poł. XVII wieku; Kölnische Chrinik, Köln 1499; grafiki)
        Muzeum Narodowe w Warszawie

 
2. Muzeum Narodowym we Wrocławiu: setki obiektów, m.in.: malarstwo, grafika, rzemiosło, broń, w tym sztucer myśliwski Napoleona
        Muzeum Narodowe we Wrocławiu

 
3. Muzeum Narodowym w Poznaniu w swoim oddziale Wielkopolskim Muzeum Wojskowym: prawie cała zbrojownia (tarcze, miecze, halabardy, łuki, kusze, rusznice, arkebuzy, muszkiety, strzelby, karabiny)
        Muzeum Narodowew Poznaniu


 
4. Muzeum Narodowym w Krakowie nieliczne obiekty, m.in.: siedem grafik z XIX wieku, trzy kielichy szklane
        Muzeum Narodowe w Krakowie


 
5. Narodowe Muzeum Morskim w Gdańsku jeden obiekt: model fregaty "Die Estrale" z XVIII wieku
        Centrale Muzeum Morskie w Gdańsku


 
6. Zamku Królewskim na Wawelu nieliczne, ale bardzo cenne: 15 obiektów związanych z odsieczą Wiednia w 1683 roku (rząd na konia, broń); ubiór chłopięcy z XVIII wieku (spodnie, surdut, buty)
        Zamek Królewski na Wawelu
 
7. Park Wielokulturowy - Stara Kopalnia w Wałbrzychu obiekty przeniesione z Muzeum w Wałbrzychu: 622 okazy mineralogiczne, 490 okazów petrograficznych i 23 okazy paleobotaniczne
Stara Kopalnia_Wałbrzych

8. Muzeum Sztuki w Łodzi w Oddziale Pałac Herberta: 22 portrety, w tym Schaffgotschów i Fryderyka II Wielkiego
Muzeum Sztuki_w_Łodzi

9. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie bardzo liczne eksponaty sztuki ludowej, w tym: afrykańskie i azjatyckie
Muzeum Etnograficzne_w_Warszawie

10. Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze nieliczne, m.in. rękopis z XVIII wieku i drewniane karty do gry z XVIII w.
Muzeum Karkonoskie_800x600

11. Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie w Łomnej pod Warszawą: liczne preparaty dermoplastyczne, w tym ptaków, m.in. kolekcja kolibrów
Muzeum Zoologii_PAN

12. Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Wrocławskiego m.in. jaja ptasie
Muzeum Przyrodnicze_Wrocław

13. Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Warszawie obiekty dermoplastyczne, m.in. 58 preparatów ptaków i sztucer skałkowy
Muzeum Łowiectwa_w_Warszawie
       

II. Bibliotekach (wybór najważniejszych):

1. Bibliotece Narodowej w Warszawie kilkadziesiąt tysięcy książek; 306 jednostek rękopisów w 324 woluminach; 700 grafik, 130 fotografii, 800 rysunków, 190 albumów
         Biblioteka Narodowa w Warszawie

2. Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego nieliczne, w tym: siedem starodruków, pięć książek, 11 grafik
         Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego

3. Bibliotece Uniwersytecka we Wrocławiu kilka tysięcy książek, setki starodruków i rękopisów
        Biblioteka Uniwersytetu we Wrocławiu

4. Bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie liczne starodruki, m.in.: patenty i edykty Fryderyka II Wielkiego; trzy wydawnictwa kartograficzne, w tym: Atlas Silesiae (...), Norymberga 1750; trzy rękopisy, w tym: "Beschreibung des ablebens herren grafen von Schaffgotschens a. 1635 den 23 Julij"
         Biblioteka Jagiellońska w Krakowie

5. Bibliotece Uniwersyteckiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 4413 starodruków (teologia, biblistyka, historia Kościoła); cztery grafiki
         Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego

6. Bibliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu nieliczne książki, starodruki, grafiki, np. portrety Schaffgotschów
         Biblioteka Uniwersytetu w Toruniu

7. Głównej Bibliotece Lekarskiej im. Stanisława Konopki 1767 starodruków, m.in.: Giovani de Vigo, Opera Joannis de Vigo in chyrurgia, Lugduni 1538
   główna biblioteka_lekarska_800x622
        

III. Archiwach (wybór najważniejszych):

1. Archiwum Państwowym we Wrocławiu 32.338 jednostek aktowych z lat 1312-1945, m.in.: 1100 dokumentów pergaminowych i papierowych, 30.250 jednostek w 22 działach, 955 map z lat 1710-1944
        Archiwum Państwowe we Wrocławiu

 

IV. Innych instytucjach:

1. Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu 10 rycin, 269 grafik E. Fuchsa, portrety Schaffgotschów (grafiki), 17 ekslibrisów Schaffgotschów, 200 starodruków, 19.000 lakowych pieczęci, odciski, tłoki pieczętne
        Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu
 
 
C. Część zbiorów Schaffgotschów tworzy podwaliny Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze
Są to (wg stanu na październik 2019 roku):

I. Zbiory przyrodnicze 42.745 obiektów

1. Owady 

        Owady 1 Owady 2 Owady 3  Owady 4 Owady 5 Owady 6

2. Muszle 

      Muszle 1  Muszle 2  Muszle 3 muszla1 muszla2 muszla3

3. Skały, minerały i skamieniałości 

       Skały, minerały i skamieniałości 1 Skały, minerały i skamieniałości 2 Skały, minerały i skamieniałości 3  Skały, minerały i skamieniałości 4  Skały, minerały i skamieniałości 5 Skały, minerały i skamieniałości 6

4. Dermoplastyczne preparaty ptaków 

        ptak2  Dermoplastyczne preparaty ptaków 3  Dermoplastyczne preparaty ptaków 4 Dermoplastyczne preparaty ptaków 5 ptak1 preparat dermoplastyczny zimorodek

5. Rogi i poroża 

       Rogi i poroża 1 Rogi i poroża 2 Rogi i poroża 3 rogi1 rogi2 rogi byk

6. Jaja ptasie 

         Jaja ptasie 2 jajo1 jajo2 jajo3 jajo4 jajo5

7. Dermoplastyczne preparaty ssaków 

         Dermoplastyczne preparaty ssaków 1 Dermoplastyczne preparaty ssaków 2 Dermoplastyczne preparaty ssaków 3 Dermoplastyczne preparaty ssaków 4 Dermoplastyczne preparaty ssaków 5Dermoplastyczne preparaty ssaków 6 

      Dermoplastyczne preparaty ssaków 7 Dermoplastyczne preparaty ssaków 8 Dermoplastyczne preparaty ssaków 9 Dermoplastyczne preparaty ssaków 10 ssak1 ssak2

8. Przekroje drzew 

      Przekroje drzew 1 Przekroje drzew 2 Przekroje drzew 3 Przekroje drzew 4 Przekroje drzew 5 drzewo2

9. Skórki 

      Skórki

10. Dermoplastyczne preparaty ryb, płazów i gadów 

       Dermoplastyczny preparat gada

11. Preparaty mokre bezkręgowców, ryb, płazów i gadów 

       preparat mokry1 preparat mokry2 preparat mokry2a preparat mokry22a preparat mokry5 preparat mokry6

12. Zabytkowe preparaty dermoplastyczne  

       diorama z ptakami śpiewającymi płaszczka diabeł diorama z robakami Wąż 1 krokodyl

13. Zielniki i suszki 

zielnik3 zielnik1 zielnik2 zielnik5 zielnik8 zielnik9

 

 
 II. Zbiory historyczne - 1.598 obiektów
 
 1. Pocztówki, zdjęcia, odznaki, monety 
 
bilet do teatru1 Guzik z herbem Schaffgotschów1 pocztówka z Cieplic2 zdjęcie z Cieplic talerze
 
 Aleksander von Humbold Stefan Papp rzeźba Hans Ulryk Schaffgotsch rzeźba Zabytkowy mikroskop1
 
III. Zbiory pomocnicze

 1. Gipsowe odlewy grzybów  

          Model grzyba 1 Model grzyba 2 Model grzyba 3 Model grzyba 4 Model grzyba 5 Model grzyba 6

  2. Ule figuralne

           ull1 ull2 ull3 ull4 ull6 ul4

  3. Inne

           kaparaksy pancernik miecz ryby piły nasiona lodoicja seszelska

                 strąk rozgwiazda model101 ryba rozdymka krokodyl nilowy

4. Modele geologiczne 

 

 IV. Inne
 
 1. Filmy przyrodnicze–  50 szt.
 2. Przeźrocza – kilka tysięcy
 3. Zdjęcia – kilka tysięcy
 
 V. Biblioteka -14.951 pozycji
 
       Exlibris Muzeum Przyrodniczego
           Ekslibris Muzeum Przyrodniczego w jeleniej Górze (90x52), wyk. 1994 r.

       Biblioteka w Pawilonie Norweskim
           W Pawilonie Norweskim w latach 1967-2013

          biblioteka 1 biblioteka 2 biblioteka 3
          Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze 2016 
 

1. Książki – 5.148 voluminów

książka1 ksiażka2 książka3 książka4 książka6 książka5

 
2. Czasopisma9.538 egzemplarzy 55 tytułów, w tym:
„Fragmenta floristica et geobotanika”, „Polskie Pismo Etnograficzne”, „Rocznik Naukowy Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody – Salamandra”, „Rocznik Nauk Rolniczych”, „Opera Corcontica”, „Aura”, „Królestwo Przyrody”, „Ekonatura”, „National Geographic”, „Karkonosze”, „Krkonoše, Jizerke hory”, „Przegląd Geologiczny”, „Kwartalnik Geologiczny” i wiele innych.

         czasopismo1 czasopismo2 czasopismo3 czasopismo5 czasopismo6 czasopismo4a
 
3. Mapy i plany - 265 egzemplarzy
 
D. Działalność pracowni konserwatorsko-preparatorskiej

Znakomita wiekszość zbiorów przyrodniczych Muzeum to obiekty i preparaty pochodzące z dawnych zbiorów Schaffgotschów, niejednokrotnie wykonane jeszcze przez wybitnych cieplickich preparatorów Georga i Kurta Martinich (ten ostatni pracował w cieplickim muzeum aż do 1950 roku). Zbiory wymagały zawsze i wymagaja do dzisiaj opieki specjalistów-konserwatorów. Tak się złożyło, że w latach 1951-1960 tymi ważnymi pracami nikt się nie zajmował. Dopiero po przeszkoleniu jednego z pracowników muzeum, Stefana Mirosława, w Wilekopolskim Parku Narodowym, to on jako pierwszy polski "konserwator" opiekował się zbiorami przyrodniczymi w latach 1960-1964. Muzeum nie posiadało wówczas wyspecjalizowanej pracowni. Po przeniesieniu Muzeum z Długiego Domu do Pawilonu Norweskiego w 1967 roku i śmierci S. Mirosława, przez długie lata nie było pracowników którzy mogliby zajmować się konserwacją zabytkowych już obiektów, szczególnie preparatów dermoplastycznych. Dopiero w 1987 roku utworzono niewielką pracownię preparatorsko-konserwatorską, którą w latach 1988-2005 kierowała Regina Podsadowska. Pracownia oprócz zabiegów zabezpieczajacych zgromadzone zbiory, zajęła się też wykonywaniem małych preparatów dermoplastycznych.

Od 2006 roku pracownią konserwatorsko-preparatorską muzeum kieruje Tomasz Sokołowski, czołowy polski preparator, który na Mistrzostwach Świata w Preparowaniu w Salzburgu w 2008 roku zdobył wyróżnienia jako jedyny Polak.

Mistrzostwa w Salzburgu były pierwszymi jakie zorganizowano w Europie. Wzięło w nich udział 140 preparatorów różnych ośrodków naukowych, muzeów i uczelni z 25 krajów całego świata. 

Nadesłano ok. 500 prac, łącznie ok. 1000 preparatów.

Mistrzostwach Świata w Preparowaniu 1 Mistrzostwach Świata w Preparowaniu 2
Mistrzostwa odbywały się w dniach 18-24.2.2008 r. w centrum targowym w Salzburgu. Według szacunku organizatora obejrzało je w ciągu 3 dni 40.000 zwiedzających.

Jedynym reprezentantem Polskich Muzeów był Tomasz Sokołowski, preparator z Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze. Do tej pory żaden Polak nie uczestniczył w międzynarodowych imprezach tego typu.

15-osobowe jury pod przewodnictwem Larry'ego Bloomquist’a z USA, w skład którego wchodzili mistrzowie preparacji z kilku krajów, przez dwa dni drobiazgowo oceniało nadesłane prace i wyłoniło najlepszych preparatorów. Tytuły mistrzów świata przyznawano jedynie w grupie mistrzowskiej. W pozostałych dwóch grupach w każdej z kategorii wyróżniano niebieskimi, czerwonymi i żółtymi kotylionami okazy, które otrzymały określoną ilość punktów:
od 70 do 79 – kotylion żółty,
od 80 do 89 – kotylion czerwony,
od 90 do 100 – kotylion niebieski.
Pan Tomasz Sokołowski zdobył dwie nagrody - wyróżnienia za swoje prace: czerwony kotylion za łasicę (85 pkt), żółty kotylion za dzika (77 pkt).

Preparator przy pracy 1 Preparator przy pracy 2 Preparator przy pracy 3 P1110361 

Muzeum posiada nowoczesną pracownię konserwatorsko-preparatorską, która już od 2010 roku, dzięki dofinansowaniu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu jest sukcesywnie doposażana.
Pracownia preparatorsko-konserwatorska 1 Pracownia preparatorsko-konserwatorska 2 Pracownia preparatorsko-konserwatorska 3 Pracownia preparatorsko-konserwatorska 4

Dzięki pracy godnego następcy, dawnych cieplickich preparatorów, może poszczycić się najlepszą opieką konserwatorską zbiorów, ich właściwym wykorzystaniem na ekspozycjach, a przede wszystkim wykonanymi niespotykanymi i cennymi preparatmi, często o dużych gabarytach, takimi jak: słoń indyjski, jeleń, byk, tygrys, pyton.
Preparator przy pracy 5 Preparator przy pracy 6 Preparator przy pracy 7 Preparator przy pracy 8 Preparator przy pracy 9 Preparator przy pracy 10