Get Adobe Flash player

Siedziba Muzeum w latach 1967-2013

Park i Pawilon Norweski cz. 1

(tekst Andrzej Paczos)

Pocztówka Muzeum Przyrodnicze

Osiem kilometrów od stolicy Norwegii - Oslo, na stokach fiordu znajdujesię bardzo popularna restauracja "Frognerseteren". Jest to piętrowa budowla drewniana, wzorowana na ludowym budownictwie norweskim. Powstała ok. 1880 r. w tzw. "smoczym stylu", a jej budowniczym był Holm Munthe. Z tarasów "Frognerseteren" roztacza się piękny widok na fiord i stolicę Norwegii.

Zauroczony tą budowlą właściciel fabryki maszyn papierniczych w Cieplicach, Eugen Füllner, postanowił wybudować podobny obiekt w miejscu, z którego roztacza się wspaniała panorama Karkonoszy. Pawilon Norweski według planów przysłanych z Norwegii wznieśli ciepliccy cieśle. Ozdobne ornamenty, wieńczące szczyty dachu, tzw. "smocze głowy" oraz koronki nad kalenicami podobne do tych z kościoła Wang w Karpaczu, nawiązują do skandynawskiego budownictwa ludowego. Pawilon Norweski oraz założony wokół niego park o powierzchni ok. 17 ha otwarto 18.VII.1909 r. Do końca lat 50. mieściła się w nim restauracja. W 1967 r. w Pawilonie otwarto wystawę Muzeum Przyrodniczego przeniesionego tu z Długiego Domu. W 1990 r. obiekt wpisano do rejestru zabytków.

Czytaj więcej: Park i Pawilon Norweski cz. 1

Park i Pawilon Norweski cz. 2

Park i Pawilon Norweski jako wielkie atrakcje, są jednymi z najczęściej odwiedzanych miejsc w Kotlinie Jeleniogórskiej.

park3 park1 park i_pawilon4

w późnosierpniową sobotę
opadaja liście z dębiny
w Pawilonie Norweskim w Cieplicach
gasną zetlałe promyki
marzeń, nadziei -
odchodząc w niepamięć
użyźniają ziemię
sierpień 2005
Mieczysław Stanisław Buczyński (27 X 1941 - 10 IX 2005) 

LINK: Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze (fot. J. Milka)

 

Historia i opis Parku i Pawilonu Norweskiego w Cieplicach

(tekst Stanisław Firszt)

Dzisiejsza Jelenia Góra składa się w swoich granicach z kilku osad, wsi, miejscowości i miast, które stopniowo łączyły się w jeden organizm miejski. Były to m.in.: Jelenia Góra, Cieplice, Sobieszów, Maciejowa czy Jagniątków. Proces ten zapoczątkowany jeszcze przed wiekami trwa nadal, a rozrastająca się „aglomeracja karkonoska” będzie stopniowo wchłaniać w przyszłości następne mniejsze miejscowości.

Miasto Jelenia Góra, które w 2 poł. XIII w. otrzymało prawa magdeburskie, było tu zawsze największym skupiskiem osadniczym. Równie stare tradycje mają też Cieplice, osada rozwijająca się wokół ciepłych źródeł wód termalnych o walorach leczniczych, wyrosła dzięki kolejnym fundacjom klasztoru augustianów, joanitów i cystersów.

Między Jelenią Górą, a Cieplicami istniały dawniej co najmniej dwie wsie Cunnersdorf (Kunnersdorf) – Kunice, i dalej, mniej więcej od dawnej zajezdni tramwajowej, Herischdorf – Malinnik. Ta druga wieś, dobrze i gęsto zabudowana, miała ponad 4 km długości i wymieniana była w dokumentach wcześniej niż Jelenia Góra.

Czytaj więcej: Park i Pawilon Norweski cz. 2

Wystawy stałe w Pawilonie Norweskim

Ekspozycje stałe były przygotowane, w latach 1965-1967 i 1971-1972, przez

Jerzego Świecimskiego

Jerzy Świecimski

Jerzy Świecimski urodził się w 1927 roku w Warszawie. Jego dziadek, Edward Świecimski założył w Warszawie prywatną szkołę techniczną. Ojciec był sędzią, a matka z domu von Hinterhoff, lekarzem. Studiował przyrodę na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, na kierunku grafiki w prof. Romana Ingardena.

Całe życie pracował w Muzeum Przyrodniczym Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie. Wykładał tez na Uniwersytecie mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie Jagiellońskim i Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Był muzeologiem, przyrodoznawcą, filozofem i artystą. Był najwyższej klasy znawcą zagadnień związanych z ekspozycja muzealną, traktowana jako utwór architektoniczno-plastyczno-naukowy.

 

Czytaj więcej: Wystawy stałe w Pawilonie Norweskim

Ptaki mórz (Ptaki Arktyki i Antarktyki, Ptaki Palearktyki)

Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz - prof. Z. Bocheński, aranżacje - prof. J. Świecimski). Modernizacja w latach 70. XX wieku (koncepcja - Alfred Borkowski). Całkowicie zmodernizowana, przebudowana i uzupełniona w latach 2010-2011 (pomysł i kocepcja - Tomasz Sokołowski, Stanisław Firszt; aranżacje - Tomasz Sokołowski, Wiktoir Staszak, Stanisław Firszt).

Oddzielną grupę stanowią ptaki mórz, głównie gatunki występujące w Arktyce i Antarktyce. Przedstawiono tu m.in. podobnie przystosowane do życia w morzu, choć nie spokrewnione ze sobą: pingwina królewskiego żyjącego na półkuli południowej oraz alkę krzywonos i nurzyka podbielałego z Arktyki.

 

Ptaki mórz 1 Ptaki mórz 2 Ptaki mórz 3

Ptaki gór (Ptaki Palearktyki)

Ptaki gór
Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz – prof. Z. Bocheński, aranżacja – prof. J. Świecimski).

W tej części ekspozycji zobaczymy gatunki charakterystyczne dla Karkonoszy, m.in. gnieżdżące się na Śnieżce oraz w Śnieżnych Kotłach płochacze halne i siwerniaki, występujące w strefie kosodrzewiny czeczotki oraz gnieżdżące się na granicy kosówki i regla górnego drozdy obrożne, podobne do naszych kosów lecz z białą "obrożą". Sokół wędrowny prawie wyginął w Polsce. Gnieździ się jeszcze w czeskiej części Karkonoszy. Ptak ten coraz częściej jest sztucznie wsiedlany do europejskich miast.

 

  

Ptaki lasów (Ptaki Palearktyki)

Dzięcioł zielony
Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz – prof. Z. Bocheński, aranżacja – prof. J. Świecimski).

Na wystawie możemy obejrzeć prawie wszystkie gatunki gnieżdżących się u nas dzięciołów. Począwszy od pospolitych - pstrego dużego, dzięciołka, czarnego przez średnio liczne jak dzięcioł zielony i średni do bardzo rzadkich, występujących tylko w Polsce północno-wschodniej i południowej, jak dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty. Leśnym gatunkiem jest orzeł przedni, drugi pod względem wielkości po bieliku (rozpiętość skrzydeł - 2 m). Aktualnie gnieździ się w Polsce w ilości około 15 par głównie w Tatrach. Pięknym modrym ubarwieniem już z daleka zwraca uwagę kraska. Ptak obecnie ginący, lęgowy jedynie we wschodniej części kraju. Wymieranie tego gatunku jest spowodowane z jednej strony wycinaniem starych, dziuplastych drzew, z drugiej zaś nadużywaniem pestycydów w rolnictwie. Na wystawie możemy również zobaczyć najmniejszego ptaka europejskiego - mysikrólika oraz bliźniaczo do niego podobnego zniczka, które siągają 9 cm długości.

 

Film dzięcioł (naciśnij)

 

Ptaki wód śródlądowych (Ptaki Palearktyki)

Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz – prof. Z. Bocheński, aranżacja – prof. J. Świecimski). Całkowicie przebudowana do formy dioramy w 2010 roku (pomysł i koncepcja – Stanisław Firszt; aranżacja – Tomasz Sokołowski, Wiktor Staszak, powiększone fotografie – Robert Kutkowski i Robert Świerad; konsultacje merytoryczne – Bożena Gramsz).

Znany wszystkim łabędź niemy stanowi świetny przykład gatunku, którego człowiek tępieniem i niepokojeniem doprowadził na krawędź wymarcia lecz później, podjąwszy skuteczną jego ochronę, zdołał odrestaurować populację a ostatnio doprowadził nawet do osiągnięcia przez nią poziomu liczebności prawdopodobnie nigdy przedtem nie notowanego. Wskutek intensywnego tępienia do początku XX w. łabędź przetrwał na nielicznych stanowiskach tylko w północnej Polsce, w pasie pojezierzy. Na wschód od Wisły ocalało kilkadziesiąt par, na zachód od niej zaledwie kilkanaście. Obecnie łabędź niemy rozprzestrzenił się w całym kraju. Na zachód od Wisły nastąpił dwudziestokrotny wzrost liczebności. Obecnie w Polsce występuje ok. 4.000 par tych ptaków. Wiele gatunków ginie na skutek niszczenia ich biotopów (naturalnego środowiska).

Zaprezentowana na wystawie sowa błotna i batalion należą do ptaków ginących z powodu meliorowania terenów podmokłych i torfowisk oraz regulacji rzek. Sowa błotna występuje w Polsce zaledwie na ok. 20 stanowiskach. Ostatnią ostoją bataliona jest dolina Biebrzy, gdzie do lęgów przystępuje 200-300 samic. Do ptaków wodno-błotnych należy również największy orzeł europejski - bielik, o rekordowej rozpiętości skrzydeł dochodzącej do 2.5 m. Często buduje on gniazda w pobliżu zbiorników wodnych, gdyż poluje na ryby i ptactwo wodne. Od 1999 r. gnieździ się on także w Karkonoszach. Nazwa gatunku pochodzi od śnieżnobiałej barwy ogona u osobników dorosłych.

Ptaki wód śródlądowych 1 Ptaki wód śródlądowych 2

 
Ptaki stepów i pól uprawnych (Ptaki Palearktyki)
Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz – prof. Z. Bocheński, aranżacja – prof. J. Świecimski). Całkowicie przebudowana do formy dioramy  (pomysł i koncepcja – Stanisław Firszt; aranżacja – Tomasz Sokołowski, Wiktor Staszak, powiększone fotografie – Robert Kutkowski i Robert Świerad; konsultacje merytoryczne – Bożena Gramsz).

Drop to gatunek wymierający (może już wymarły) w Polsce. W naszym kraju wyginęło lub bardzo zagrożonych jest 69 gatunków ptaków, co stanowi aż 30% awifauny lęgowej. Szczególnie silny spadek liczebności dropia miał miejsce po II wojnie światowej. Jeszcze przed 50. laty, we współczesnych granicach kraju żyło 600-700 ptaków. W 1986 r. ostatnie dwa dropie zachowały się na Ziemi Pyrzyckiej. Główną przyczyną wymierania dropia jest działalność ludzi - mechanizacja i chemizacja rolnictwa, tzw. "zadrutowywanie krajobrazu" (płoty, linie energetyczne, telefoniczne itd.), polowania i kłusownictwo oraz penetracja pól. Liczebność światowej populacji tego gatunku w stanie dzikim, a jest to ptak euroazjatycki, wynosi aktualnie około 14.000-15.000 osobników, co stanowi niespełna 20% populacji sprzed 50 lat. Na wystawie możemy obejrzeć samca i samicę dropia. Zauważalna jest wyraźna różnica wielkości i upierzenia między przedstawicielami obu płci (tzw. dymorfizm płciowy). Samiec tego gatunku jest najcięższym ptakiem latającym w Europie (10-18 kg wagi), samica zaś waży tylko 4-6 kg.

Ptaki stepów

 
Ptaki środowiska wiejskiego i miejskiego
(Ptaki Palearktyki - obszary zabudowane)
Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz – prof. Z. Bocheński, aranżacja – prof. J. Świecimski). Całkowicie przebudowana do formy dioramy w 2009 roku (pomysł i koncepcja – Stanisław Firszt; aranżacja – Tomasz Sokołowski, Wiktor Staszak, powiększone fotografie – Robert Kutkowski i Robert Świerad; konsultacje merytoryczne – Bożena Gramsz).

W pierwszej gablocie możemy obejrzeć gatunki synantropijne, to znaczy takie, które żyją w bezpośrednim sąsiedztwie siedzib ludzkich. Obok tak pospolitych i ogólnie znanych jak wróbel domowy, szpak, jaskółka dymówka i bocian biały, można tu zobaczyć mniej znaną pustułkę – jedynego sokoła gnieżdżącego się w centrach miast europejskich (poza sztucznie wprowadzanym sokołem wędrownym) na wieżach kościelnych i ratuszowych oraz dwa gatunki ginących już, niestety, sów – płomykówkę i pójdźkę.

Ptaki środowiska wiejskiego

Od gadów do ptaków

Ekspozycja przygotowana w 1 poł. 2012 roku częściowo w formie dioramy. Pomysł i koncepcja - Stanisław Firszt; wykonanie modeli, aranżacja i przygotowanie ekspozycji - Tomasz Sokołowski; fotografie Robert Świerad; konsultacje merytoryczne - Bożena Gramsz.

Według teorii ewolucji współczesne ptaki wywodzą się w prostej lini od dinozaurów z podrządu teropodów. Ekspozycja w bardzo skrótowej formie przedstawia wspólne cechy dawno wymarłych i obecnie żyjących gadów i ptaków (pióra, gniazda, jaja itp).
Na wystawie zaprezentowano, m.in. odcisk stopy Arcocantosaura, model Lesotozaura, model skamieniałości Archeopteryksa, model gniazda dinozaura z jajami, współczesne formy ptasich gniazd, jaja ptasie, modele (w dużym powiększeniu) zapłodnionego jaja ptasiego i młodego ptaka tuż przed wykluciem.
Jak się okazuje, najnowsze badania mają dowodzić, że najbliższym krewnym wymarłych dinozaurów jest zwykła kura domowa.

Od gadów do ptaków 

Ptaki egzotyczne Starego i Nowego Świata (Ptaki Nearktyki, Neotropiku, Etiopii, Australii, Orientu)

Ekspozycja przygotowana w latach 60. XX wieku (scenariusz - prof. Z. Bocheński, aranżacje - prof. J. Świecimski). Częściowo zmodernizowana i uzupełniona w latach 90. XX wieku (pomysł i koncepcja - Andrzej Paczos; aranżacja - Regina Podsadowska; konsultacje merytoryczne - Bożena Gramsz). Całkowicie zmodernizowana (do pierwotnego zamysłu) w 2010 roku (pomysł i koncepcja - Stanisław Firszt; aranżacja - Aleksandra Nowak-Odelga i Tomasz Sokołowski).

Na wystawie zaprezentowano m.in. dwie interesujące rodziny ptaków egzotycznych - dzioborożce i tukany. Obie grupy łączy podobieństwo wyglądu - potężne dzioby zbudowane z substancji rogowej. Dzioborożce, zwane też pieprzojadami, zamieszkują Archipelag Sundajski i Afrykę. Znanych jest 48 gatunków. Ich potężne dzioby to efekt powolnej ewolucji związanej z ich osobliwą biologią rozrodu. Samica składa jaja w dziupli, której otwór zalepia mułem i odchodami pozostawiając tylko wąską, pionową szczelinę. Bezpiecznie ukryta wysiaduje jaja a samiec przynosi jej pożywienie aż do momentu, gdy pisklęta osiągną połowę wielkości dorosłego ptaka. Wówczas samica za pomocą dzioba rozbija "więzienie" i wydostaje się na zewnątrz. Pisklęta zaś ponownie zalepiają wejście i pozostają w dziupli aż do wylotu. U tukanów, zamieszkujących wyłącznie tropikalne lasy Ameryki (35 gatunków) potężne, ząbkowane na brzegach dzioby służą do rozgryzania twardych łupinek nasion, czyli jako "dziadek do orzechów". Ptaki rajskie, spośród których trzy gatunki pokazane są na wystawie, występują na Nowej Gwinei i w Australii. Dotychczas poznano 43 gatunki i ponad 100 podgatunków. Są pod ochroną prawną na całym obszarze występowania. Papuasi mają jednak prawo, wyłącznie na własny użytek, strzelać do nich z łuku lub łowić je w sidła. Tylko samce są pięknie ubarwione i mają ozdobne pióra. Bardzo interesującym i rzadkim ptakiem jest kiwi, nielot wielkości kury żyjący na Nowej Zelandii. W przeciwieństwie do innych ptaków, które są wzrokowcami, kiwi jest prawie ślepy, ma za to dobrze rozwinięty węch, podobnie jak ssaki. Na wystawie można też podziwiać dwa największe ptaki latające świata - kondora wielkiego i albatrosa wędrownego osiągające 3.7 m rozpiętości skrzydeł.

Ptaki egzotyczne 1 Ptaki egzotyczne 2 Ptaki egzotyczne 3

Pasieka Karkonoska

Ekspozycja plenerowa jako mini pasieka utworzona została w 1999 roku na posesji Muzeum Przyrodniczego z inicjatywy Stanisława Gibadło. Na jej bazie (róznego typu ule zgromadzone przez Regionalny Związek Pszczelarzy w Jeleniej Górze) od 2005 roku rozpoczęto tworzenie dużej pasieki, której trzon stanowić miały ule figuralne, wykonywane na wzór zabytkowych uli z pasieki z Dworka koło Lwówka Śląskiego (oryginały znajdują się dzisiaj w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu, oddziale Muzeum Narodowego).

 

Zabytkowa pasieka 
Zabytkowa pasieka z Dworka k/Lwówka Śląskiego, zdjęcie z początku XX wieku.
 

Pasieka w Muzuem Przyrodniczym

Dzisiaj Pasieka Karkonoska skałada się z 20 uli figuralnych i ponad 20 innego rodzaju używanych w pszczelarstwie. Większość uli figuralnych wykonano dzieki dofinansowaniu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu. Na terenie Pasieki zbudowano chatę - warsztat pszczelarza, w której od wiosny do jesieni odbywaja się pokazy i lekcje pszczelarskie, które prowadzi Edward Boboń.

Ul 1 Ul 2 Ul 3 Ul 4

Stats counter, realtime web analytics, heatmap creator